Kwakaba malembe aluseluzyo kuzintu zyalikucitika zilangene etala amulilo wamusokwe mu
Matabeleland North, kulibasikulanga busena, ibe Environmental Management Agency bakabbala
ngambo yakuselela kwama pesenti alimakuumi otatwe alatubili.
Mucindi cakubililizya mulilo, iprovince yakaswekelwa mbikkaamwi isika 111,291.7ha
kwelanisya a 165,544.5ha mucindi coomwe mumunyaka wa 2022 nkakuli kwatondezya kuselela
kwama pesenti alimakuumi otatwe alatubili.
Matabeleland North province, Environmemtal Education and Publicity Officer, Mildred
Matunga wakamba kuti nikuba kuselela kwa mulilo wamusokwe kulitambulidwe, lumwi lubaza
lwiinkilila anembo abuyumu. Wakamba kuti ibusena BwaHwange nkabutobelana akuMguza
nkakuli ndulo lubaza lobilwe lwakabona kuyungizizya kwama hekitazi akanyonyonwa amulilo
mukwelanisya mucindi amumunyaka woomwe mu 2022.
“Ibusena bwa Hwange bwakaswekelwa mahekita asika 49,874.74ha kwelanisya amahekita ali
44,158.82ha mumunyaka wa 2022 nkakuli kuti kuMguza mahekita asika 22,508.27ha
kwelanisya amahekita ali 9,951.10ha mumunyaka wa 2022,” wambobo Matunga.
Kutuntubula nyika akuvwima kukede nkakulikwetelezya mililo mu province mubuvule
bwamililo wamusokwe bulikujanika mumasena mapya amasena aakwabililidwe alimbuli ma
Safari antomwe ama Parks.
Matunga wakayubununa kuti mililo yamusokwe yetelezya kunyonyoka kupati muminzi.
“Imuunzi wakatentezegwa mu Wadi 23 kulubaza lwakuBubi zilongo zyakacita mali yakunze
USD isika zyuulu zyobile amakuumi alimusanu atubili alamusanu zyakanyonyoka. Lubono
luswanizya mbongolo angombe zyakatentwa zyafwa mu Wadi 8 kulubaza lwakuBubi. Ma hekita
akajiigwa atondezya sokwe lyalikukonzya kusanina lubono nanka banyama bamusokwe.
Nikubabobo, cilakondezya kuti province takwe niyakabamalembe atondezya kuti kulimuntu
wafwa ambulibwasunu,” wambobo.
Anukuti kujatana akati ka Agritex antomwe e EMA kwaakatondezya kusumpula akukwabililwa
kwazilyo nanka banyama azibelesyo zyamulilo wamusokwe.
“Twakabamba zyeelelo kubikikizya bazululi bamyumunzi mbulikuti mbabo banibusena
azilimukati muminzi. Bazululi bamyumunzi banolanga kukwabililwa kwabusena bwabo
zilimumulawo,” ulamba.
Ikabunga ke EMA kakakumbilisya kapati kubantu kuti belede kulangisisya loko cindi caguwo
acakupya.
“Muzyindi ezi nikuswanana mbikkaamwi yabanyama bapona, zyeta kuzulila kwamulilo.
Basimyunzi balikukumbilwa kuti bambe ngambo zyaboonse basikweteelzya mulilo
kulibasimilawu akutondezya kutajanika kwamililo wamusokwe mubusena bwabo.”
Anukuti, mbikkaamwi isika 4,165.3kms muciimo cakukwabilila mulilo kuli bulangilizi busika
mahekita ali 80,565ha anyika akajulwa muprovince yoonse. Antomwe masaka abwizu asika
4,340 mpo misunta yabwizu isika 18,588 bwakatebulwa mu province nkakuli ninzila
yakuseluzya banyama bapona. Kutalamuka kwamakilomita asika zyuulu zyoone zilekuumi
atuune bwamugwagwa bwakatuntubuulwa kucitila kukwabilila mililo yamumbali amugwagwa.
Ima Agency bakambilizya nzila zikwana cuulu coomwe cilamakuumi oone alatune zelede
kucitwa abalimi, basikubelesya nyika, mukamwini, bendelezi bamulawo, abasiceelelo,
abendelezi kuti babike milawo yelede yakubamba busena.









